పాకిస్థాన్ జాతీయ గుర్తింపు.. ద్వంద్వ వైఖ రి

ప్రకటిస్తూనే, వివాహాలు, పండుగలు, దుస్తుల శైలిలో.. భారతీయ ఆచారాలను విస్తృతంగా అనుసరిస్తుంది. చరిత్రను తిరగరాయడం. 1971 తర్వాత పాకిస్తాన్ చరిత్ర పాఠ్యపుస్తకాల నుంచి రామ, బుద్ధ, అశోక, కనిష్క, మొఘలులు, మరాఠాల కథనాలను రద్దు చేసి, పాకిస్తాన్ అధ్యయనాలు ప్రవేశపెట్టింది. సింధు లోయ నాగరికతను వదలి, 712 సీఈలో ముహమ్మద్ బిన్ ఖాసింను మొదటి పాకిస్థానీగా ప్రకటించింది.

1971 విప్లవం వైఫల్యం. తూర్పు పాకిస్తాన్ వేర్పాటు, బంగ్లాదేశ్ సృష్టి ద్విజాతి సిద్ధాంత‌పు పరిమితులను బహిర్గతం చేసింది. మతం మాత్రమే ఒక దేశాన్ని ఏకం చేయలేదు. ఇస్లామీకరణ, అరబీకరణ విష‌యానికి వ‌స్తే.. జనరల్ జియా ఉల్ హక్ శకంలో,ఇస్లామిక్ స్టడీస్, అరబిక్ తప్పనిసరి, ఉర్దూను పంజాబ్, సింధ్, పష్తూన్ మాండలికాలపై రుద్దారు. పెట్రో డాలర్ సంపద, సీఐఏ-ఐఎస్ఐ-సౌదీ కూటమి సలాఫీ-వహాబీ వ్యాఖ్యానాలను చొప్పించింది.

మానసిక స్వీయ.. విరక్తి వ‌ర్సెస్ నైపాల్ ప్రకారం, అరబ్ యేతర ముస్లిం సమాజాలలో.. ఇస్లాంలోకి మతమార్పిడి మానసిక స్వీయ- విరక్తిని సృష్టిస్తుంది. పవిత్ర భౌగోళికం, భాష, చారిత్రక ఊహలు అరబ్ దేశాలకు మారిపోతాయి.

పాకిస్తాన్ జాతీయ గుర్తింపు ప్రాజెక్ట్.. 1947 నుంచి.. ద్విజాతి సిద్ధాంతంపై ఆధారపడి ఉంది. ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం, భారత ఉపఖండంలోని ముస్లింలు కేవలం ఒక మత సమూహం మాత్రమే కాదు, హిందువులతో అర్థవంతమైన ఉమ్మడి వారసత్వం లేని ప్రత్యేక నాగరికతగా చెప్పాల్సి ఉంటుంది.

మహమ్మద్ అలీ జిన్నా రాజకీయంగా ప్రతిపాదించి, సర్ సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్, అల్లామా ఇక్బాల్ వంటి ప్రముఖులు మేధోపరంగా రూపుదిద్దిన ఈ సిద్ధాంతం, హిందువులు, ముస్లింలు మతం, ఆచారాలు, సాహిత్య సంప్రదాయాలు, సామాజిక నిర్మాణాలు, చారిత్రక స్మృతిలో ప్రాథమికంగా ఎంతగా భిన్నంగా ఉన్నారంటే, ఒకే రాజకీయ చట్రంలో సహజీవనం అసాధ్యమని వాదించింది. ఆయేషా జలాల్ వంటి కొంతమంది పాకిస్తానీ చరిత్రకారులు.. జిన్నా ద్విజాతి సిద్ధాంతాన్ని బేరసారాల వ్యూహంగా వ్యాఖ్యానించినప్పటికీ, వెంకట్ ధూళిపాళ- క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా అనే గ్రంథం ప్రకారం, పాకిస్తాన్ కేవలం రాజకీయ నినాదంగా కాకుండా, ఒక సార్వభౌమ ఇస్లామిక్ రాజ్యంగా.. ఒక నూతన మదీనా గా ఊహించబడింది. ఇది ప్రపంచ ఇస్లామిక్ పునరుజ్జీవనానికి నాయకత్వం వహించి, అంతరించిపోయిన ఒట్టోమన్ ఖలీఫా రాజ్యానికి వారసురాలిగా నిలవాలన్న‌ లక్ష్యంగా ఉంది.

1947- పాకిస్తాన్ స్వాతంత్రం, ద్విజాతి సిద్ధాంతం ఆధారంగా జాతీయ గుర్తింపు నిర్మించబడింది. 1953- ఫైవ్ ఇయ‌ర్స్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ పుస్తకంలో ముహమ్మద్ బిన్ ఖాసింను మొదటి ఇస్లామిక్ ప్రావిన్స్ గా వర్ణించారు. అరబ్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు సింధ్‌ను మొదటి ఇస్లామిక్ ప్రావిన్స్ గా వర్ణించారు. 1970- జనరల్ ఎలక్షన్స్‌లో వెస్ట్ పాకిస్తాన్ ఎలిట్ అఫ్జూర్షన్, బంగ్లాదేశ్ విముక్తి యుద్ధం ప్రారంభమైంది. 1971- డిసెంబ‌ర్ 16న తూర్పు పాకిస్తాన్ వేర్పాటు, బంగ్లాదేశ్ సృష్టి. భారత సైన్యం నాయకత్వంలో సామ్ మానెక్‌షా, జె.ఎఫ్.ఆర్. వారి నాయకత్వంలో విజయం సాధించింది.

1971 తర్వాత.. చరిత్ర పాఠ్యపుస్తకాల నుంచి ఇస్లాం పూర్వ నాగరికతలు, రాజవంశాలు తొలగించబడ్డాయి. పాకిస్తాన్ అధ్యయనాలు ప్రవేశపెట్టారు. 1977-1988లో జనరల్ జియా ఉల్ హక్ దిక్టేటర్‌షిప్. సమగ్ర ఇస్లామీకరణ, అరబీకరణ. 2003-2015 పాకిస్తాన్ పాఠ్యపుస్తకాల్లో 70 కొత్త మతపరమైన అసహన ఉదాహరణలు కనుగొన్నారు. సింధ్, బలూచిస్తాన్ ప్రాంతాలు.. 84శాతం కొత్త పక్షపాతం ప్రదర్శించాయి.

పాకిస్తాన్ పాఠ్యపుస్తకాలలో.. మతపరమైన పక్షపాతం అంతర్జాతీయ మానవ హక్కుల ప్రమాణాలను ఉల్లంఘిస్తుంది. 1998 ఇంట‌ర్నేష‌న‌ల్ రెలీజియ‌స్ ఫ్రీడంయాక్ట్, యూఎస్ క‌మిష‌న్ ఆన్ ఇంట‌ర్నేష‌న‌ల్ రెలిజియ‌స్ ఫ్రీడం.. పాకిస్తాన్ పాఠ్యపుస్తకాలపై.. 2011, 2015 అధ్యయనాలు నిర్వహించింది. పాఠ్యపుస్తకాలు మతపరమైన మైనారిటీలపై పక్షపాతం, అవిశ్వాసం, తక్కువ పదవిని నేర్పిస్తున్నాయి.

2011 క‌నెక్టింగ్ డాట్స్ అధ్యయనం- 25.. మతపరమైన అసహన ఉదాహరణల‌ను గుర్తించారు. 2015లో ఈ 25లో 16 తొలగించారు, కానీ 70 కొత్త ఉదాహరణలు కనుగొన్నారు. 2006 నేష‌న‌ల్ క‌ర్రికులం పాల‌సీ ప్ర‌కారం.. ప్రావిన్స్‌లు ప్రావిన్షియల్ టెక్స్ట్‌బుక్ బోర్డ్స్‌కు అధికారం బదిలీ చేశాక‌, 2006 గైడ్‌లైన్స్‌ను అనుసరిస్తూ, మైనారిటీలపై పక్షపాతం కొనసాగింది.

2010 నాటి 18వ సంవర్ధన ప్ర‌కారం.. ఫెడరల్ మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ క్యూరిక్యులం వింగ్ రద్దు, ప్రావిన్షియల్ ఎడ్యుకేషన్ బోర్డ్స్‌కు అధికారం బదిలీ అయ్యింది. ప్రావిన్స్‌లు 2006 గైడ్‌లైన్స్‌ను అనుసరిస్తూ, మైనారిటీల పరిమితి కొనసాగింది. USCIRF నివేదిక ప్రకారం, పాకిస్తాన్ పబ్లిక్ స్కూల్ పాఠ్యపుస్తకాలు హిందువులు, క్రైస్తవులు, అహ్మదీలను పాకిస్తాన్ శత్రువులుగా, బయటి వారుగా చిత్రీకిస్తున్నాయి.

ద్విజాతి సిద్ధాంతం వైఫల్యం ఎలాంటిదంటే, 1971 బంగ్లాదేశ్ విప్లవం ద్విజాతి సిద్ధాంతం యొక్క పరిమితులను బహిర్గతం చేసింది. భాష, జాతి, ఆర్థిక అసమానతలతో విభజించిన‌ ఒక దేశాన్ని కేవలం మతపరమైన గుర్తింపు మాత్రమే ఏకం చేయగలదనే వాదనను ఆ యుద్ధం బద్దలుకొట్టింది. జియా ఉల్ హక్ ఇస్లామీకరణ విష‌యానికి వ‌స్తే.. 1971 తర్వాత పాకిస్తాన్ తన సైద్ధాంతిక ప్రాజెక్టును తీవ్రతరం చేసింది. చరిత్రను రద్దు చేసి, పాకిస్తాన్ అధ్యయనాలు ప్రవేశపెట్టింది. ఈ విభాగాన్ని విస్తృత భారత ఉపఖండం- దాని హిందూ నాగరికతా మూలాల నుంచి వేరు చేసిన జాతీయ గుర్తింపును నిర్మించడానికి స్పష్టంగా రూపొందించారు.

అరబ్ ప్రభావం ఎలాంటిదంటే, కొత్తగా సంపన్నమైన అరబ్ రాచరిక రాజ్యాల నుంచి పెట్రోడాలర్ సంపద ప్రవాహం, ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ సమయంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ యొక్క భౌగోళిక రాజకీయ ప్రాధాన్యతలు పాకిస్తాన్ ఇస్లామీకరణకు కారణమయ్యాయి.

సామాజిక కోణం, సాంస్కృతిక వైరుధ్యాలు అంశం ప‌రిశీల‌న చేస్తే.. పాకిస్తాన్ ప్రకటన- వాస్తవ ఆచరణ.. దుస్తుల విష‌యంలో అరబ్ దుస్తులు ప్రోత్సహం చేస్తూనే భారతీయ శైలి దుస్తులు ధరిస్తారు. ఇక వివాహ ఆచారాల విష‌యానికి వ‌స్తే.. ఇస్లామిక్ పద్ధతులు పాటిస్తారు. పసుపు వేడుకలు, ఉంగరాలు వెతికే ఆటలు, దండ‌లు మార్చుకోవ‌డం.. చేస్తారు. ఇక పండుగలు మాత్రం ఇస్లామిక్ పండుగలు మాత్రమే నిర్వ‌హిస్తారు. ఇప్పుడిప్పుడే హోలీ, బసంత పంచమి చురుకుగా చేస్తున్నారు. ఇస్లామిక్ పేర్ల‌ను ఇస్లాం పురా నుంచి కృష్ణాన‌గ‌ర్ గా మార్చుతున్నారు.

విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులు- హోలీ, బసంత పంచమి వంటి పండుగలను చురుకుగా నిర్వహిస్తారని, వాటిలో ఇస్లామిక్ విద్యార్ధులు పాల్గొంటారని వర్ణించబడింది. ఈ పండుగలు చారిత్రాత్మకంగా హిందూ భక్తి, కాలానుగుణ ఆచారాలతో ముడిపడి ఉన్నాయి. కుటుంబ వంశపారంపర్యం సంగ‌తి చూస్తే, తమ చారిత్రక హిందూ పూర్వీకుల నుంచి దూరం కావడానికి కుటుంబాలు అరబ్, మధ్య ఆసియా లేదా పర్షియన్ వంశాలైన సయ్యద్, బుఖారీ, షిరాజీ.. వంశపారంపర్య సంబంధాలు ఉన్నాయని చెప్పుకుంటాయి.

అయితే USCIRF రిపోర్ట్-2016 ప్ర‌కారం చూస్తే.. పాకిస్తాన్ పాఠ్యపుస్తకాలు హిందువులు, క్రైస్తవులు, అహ్మదీలపై పక్షపాతం, అవిశ్వాసం, తక్కువగా ఉన్న‌ట్టు చెబుతోంది. న్యూలైన్స్ మ్యాగ‌జైన్- 2023 క‌థ‌నాల ప్ర‌కారం చూస్తే.. పాకిస్తాన్ పాఠ్యపుస్తకాలు ముస్లిమేత‌రుల‌ను ఈవిల్ ఔట్ సైడ‌ర్స్ గా చిత్రీకిస్తున్నాయి. హిందూ పక్షపాతం అన్ని విషయాల్లో స్పష్టంగా ఉంది.

డాన్- 2015 నాటి క‌థ‌నాల ప్ర‌కారం.. ముహమ్మద్ బిన్ ఖాసింను మొదటి పాకిస్తానీ గా ప్రకటించడం చారిత్రక వాస్త‌వానికి విరుద్ధంగా తెలుస్తోంది. 731 CEలో అల్-హకిం అల్-కల్బి సింధ్ ఫలించినప్పుడు, ఖాసిం సమయంలో.. ఇస్లాం మారిన వారిలో చాలా మంది తిరిగి హిందూ లేదా బౌద్ధ మతాలకు మారిపోయారు.

పెట్రోడాలర్ ప్రవాహం- కొత్తగా సంపన్నమైన అరబ్ రాచరిక రాజ్యాల నుంచి.. పెట్రోడాలర్ సంపద ప్రవాహం పాకిస్తాన్ ఇస్లామీకరణకు ఆర్థిక వనరులను అందించింది. మదర్సాల ఆర్థికం- CIA, సౌదీ అరేబియా, ISI సహకరించుకుని, మదర్సాల ద్వారా ఆర్థిక, సైద్ధాంతిక వనరులను మళ్లించి, విదేశీ మత సిద్ధాంతాలను.. మ‌రీ ముఖ్యంగా సలాఫీ, వహాబీ వ్యాఖ్యానాలను పాకిస్తానీ సమాజంలోకి చొప్పించాయి.

మానసిక ప్రభావాలు వ‌ర్సెస్ నైపాల్ విశ్లేషణ ప్ర‌కారం చూస్తే.. నైపాల్ తన ఇస్లామిక్ ఎక్స్క‌ర్ష‌న్స్ అమాంగ్ ది క‌న్వ‌ర్ట‌డ్ పీపుల్స్ పుస్తకంలో, అరబ్-యేతర ముస్లిం సమాజాలలో.. ఇస్లాంలోకి మతమార్పిడి ఒక రకమైన మానసిక స్వీయ-విరక్తిని సృష్టిస్తుందని వాదించారు. మతం మారిన వారి పవిత్ర భౌగోళికం, భాష- చారిత్రక ఊహలు సుదూర అరబ్ దేశాలకు మారిపోతాయి స్థానిక సాంస్కృతిక- చారిత్రక మూలాలను తిరస్కరించడానికి దారితీస్తుంది. దీర్ఘకాలిక సామాజిక అవాంతరాలను సృష్టిస్తుంది.

ఇక క్రైస్తవ మతంతో పోలిక చూస్తే.. ఈ విమర్శ విస్తృతంగా అబ్రహమిక్ మతాలకు, ముఖ్యంగా క్రైస్తవ మతానికి వర్తిస్తుంది. తొలి క్రైస్తవ మతం- స్వదేశీ రోమన్, గ్రీకు మత సంప్రదాయాలను వ్యతిరేకిస్తూ తనను తాను నిర్వచించుకుంది. అయితే, క్రైస్తవ ఆధిపత్యం.. సురక్షితమైన తర్వాత, క్రైస్తవ సమాజాలు గ్రీకు, రోమన్ సంస్కృతిని స్వీకరించాయి.

జ‌ర్న‌లిస్ట్ ఆతిష్ తసీర్ రాసిన‌ స్ట్రేంజర్ టు హిస్టరీ పుస్తకంలో, ఒక పాకిస్తానీ సంభాషణకర్త ఇలా అన్నట్లుగా రాశారు. ఒకవేళ భారతదేశమంతా ఇస్లాంలోకి మారి ఉంటే, పాకిస్తానీలు తమ హిందూ గతాన్ని గుర్తించడం సులభతరం అయ్యేదేమో అని. అంటే, ఇది హిందూ వ్య‌తిరేక‌త వ‌ల్ల వ‌చ్చిన మ‌త చాంధ‌సంగా చెప్పాలి. హిందూ వారసత్వాన్ని అంగీకరించడానికి విముఖత ఇక్క‌డ అత్యంత కీల‌కంగా భావిస్తున్నారు. భారత ఉపఖండంలో హిందూమతం ఒక సజీవ, మెజారిటీ మతంగా ఉన్నంత కాలం, అది ప్రత్యేకవాద అబ్రహమిక్ ప్రపంచ దృక్పథాలకు నిరంతర సవాలుగా నిలుస్తుంది. హిందూ సంప్రదాయాల నిరంతర చైతన్యం, క్రైస్తవ ఐరోపా తమ అణచివేత తర్వాత గ్రీకు, రోమన్ సంస్కృతిని స్వీకరించిన విధంగా, పాకిస్తానీ ముస్లింలు- ఇస్లాం పూర్వ భారతీయ వారసత్వాన్ని సురక్షితంగా స్వీకరించకుండా నిరోధిస్తుంది.

పాకిస్తాన్ స్కిజోఫ్రెనిక్ జాతీయ గుర్తింపు కలిగి ఉంది. హిందూ నాగరికత నుంచి భిన్నత్వం ప్రకటన- హిందూ సంస్కృతి ఆచరణ స్వీకరణలో వైరుధ్యం. ఇక‌ ద్విజాతి సిద్ధాంతం వైఫల్యం- 1971 బంగ్లాదేశ్ విప్లవం మతం మాత్రమే దేశాన్ని ఏకం చేయలేదని నిరూపించింది. చరిత్రను తిరగరాయడం- ముహమ్మద్ బిన్ ఖాసింను మొదటి పాకిస్తానీ గా ప్రకటించడం చారిత్రక నిజానికి విరుద్ధం. 731 CEలో చాలా మంది తిరిగి హిందూ/బౌద్ధ మతాలకు మారిపోయారు.

మానసిక స్వీయ-విరక్తి వ‌ర్సెస్ నైపాల్ విశ్లేషణ ప్రకారం, ఇస్లాంలోకి మతమార్పిడి స్థానిక సాంస్కృతిక మూలాలను తిరస్కరించడానికి దారితీస్తుంది. అరబీకరణ విష‌యం ప‌రిశీలిస్తే.. పెట్రో డాలర్ సంపద, CIA-ISI- సౌదీ కూటమి సలాఫీ-వహాబీ వ్యాఖ్యానాలను చొప్పించింది. పాకిస్తాన్ జాతీయ గుర్తింపు ప్రాజెక్ట్ తన సైద్ధాంతిక భావనలకు- వాస్తవ సాంస్కృతిక ఆచరణకు మధ్య ఉన్న తీవ్రమైన అంతరాన్ని బహిర్గతం చేస్తుంది. ఇక చాప్ట‌ర్ల వైజ్ గా ఇదే సారాంశాన్ని ప‌రిశీలిస్తే..

అమెరికన్ సామ్రాజ్యవాదాన్ని, పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తున్నానని చెప్పుకునే ఒక భారతీయ వ్యక్తి, దాదాపుగా అమెరికన్ ఆడియో విజువల్ కంటెంట్‌నే ఎక్కువ‌గా వినియోగిస్తాడు. భారత జాతీయ గీతం కంటే, కూడా అందులోని ప్రసిద్ధ కార్యక్రమాలలోని సంభాషణలను సునాయాసంగా వల్లించగలడు. ఈ వ్యక్తిని ఒక దేశంగా పాకిస్తాన్‌కు రూపకంగా ఉపయోగించారు, ఇది ప్రకటించిన సైద్ధాంతిక స్థానాలకు- వాస్తవ సాంస్కృతిక ఆచరణకు మధ్య గ‌ల‌ తీవ్రమైన అంతరాన్ని సూచిస్తుంది.

ఇది పాకిస్తాన్ జాతీయ గుర్తింపు ప్రాజెక్ట్‌పై విస్తృతమైన విమర్శకు వేదికను సిద్ధం చేస్తుంది. ఉపఖండంలోని ముస్లింలు జీవితంలోని ప్రతి అంశంలో హిందువుల కంటే పూర్తిగా భిన్నమైనవారని ఒక ప్రముఖ పాకిస్తానీ నాయకుడు నొక్కిచెబుతూ, తద్వారా ఒక కఠినమైన నాగరిక విభజనను ప్రేరేపిస్తాడు. ఈ వాదన, చారిత్రాత్మకంగా హిందూ- విస్తృత భారతీయ సంప్రదాయాలలో పాతుకుపోయిన సాంస్కృతిక పద్ధతులపై పాకిస్తానీ సమాజ‌పు నిరంతరం ఆధారపడటంతో భాగస్వామ్యానికి సంబంధించిన తదుపరి ఉదాహరణలతో పోల్చారు.

ఆ తర్వాత ఈ కథనం, వక్త దృష్టిలో, పాకిస్తాన్ తనను తాను ప్రదర్శించుకునే విధానంలో ఉన్న తీవ్రమైన వైరుధ్యాలను వెల్లడి చేసే అనేక ప్రతీకాత్మక చర్యలు, సామాజిక పద్ధతులను హైలైట్ చేస్తుంది. ఉదాహరణకు, ఇస్లామిక్ పేర్లున్న ప్రాంతాలకు అధికారికంగా కొత్త పేర్లు పెట్టారు. 1947కి ముందున్న వాటి పాత పేర్లకు మార్చారు. ఉదాహరణకు, ఇస్లాం పురా పేరును తిరిగి కృష్ణ నగర్ గా మార్చడం వంటివ‌న్న మాట‌. నాగరికత పూర్తిగా విచ్ఛిన్నమైందనే వాదనలు ఉన్నప్పటికీ, ఇస్లాం పూర్వ వారసత్వాన్ని బహిరంగంగా అంగీకరించడాన్ని ఇది నొక్కి చెబుతోంది.

పాకిస్తానీ సంపన్నులు, ఉన్నత వర్గాల వారు.. అరబ్ దుస్తుల కంటే, శైలి పరంగా భారతీయ దుస్తుల మాదిరిగానే ఉండే దుస్తులను ధరించడానికి ఇష్టపడతారు. అలాగే, పసుపు వేడుకలు, ఉంగరాలు వెతికే ఆటలు, దండలు మార్చుకోవ‌డం.. వంటి హిందూ సంప్రదాయ ఆచారాలు, వివాహ వేడుకలలో సర్వ‌సాధార‌ణంగా మారాయి. పాకిస్తాన్‌లోని విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులు హోలీ, బసంత పంచమి వంటి పండుగలను చురుకుగా నిర్వహిస్తారని, వాటిలో పాల్గొంటారని వర్ణించారు. ఈ పండుగలు చారిత్రాత్మకంగా హిందూ భక్తి, కాలానుగుణ ఆచారాలతో ముడిపడి ఉంటాయి. ఈ ఉదాహరణలు ఒక స్కిజోఫ్రెనిక్ వైఖరికి సాక్ష్యంగా ప్రదర్శించబడ్డాయి. హిందూ నాగరికత నుంచి సంపూర్ణ భిన్నత్వాన్ని బహిరంగంగా ప్రకటించడం, అదే సమయంలో దాని సాంస్కృతిక సంపద నుంచి విస్తృతంగా స్వీకరించడం, అందులో పాలుపంచుకోవడం.

పాకిస్తాన్ ఈ వైరుధ్యాలను పాకిస్తాన్- ప్రాథమిక భావజాలమైన ద్విజాతి సిద్ధాంతం యొక్క సుదీర్ఘ చరిత్రలో భాగంగా చూపిస్తుంది. 1947 నుంచి, పాకిస్తాన్ జాతీయ గుర్తింపు ఈ ప్రాతిపదికపై ఆధారపడి ఉంది. భారత ఉపఖండంలోని ముస్లింలు కేవలం ఒక మత సమూహం మాత్రమే కాదు, హిందూ భారతదేశంతో అర్థవంతమైన ఉమ్మడి వారసత్వం లేని ఒక ప్రత్యేక నాగరికత. మహమ్మద్ అలీ జిన్నా రాజకీయంగా ప్రతిపాదించి, సర్ సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్, అల్లామా ఇక్బాల్ వంటి ప్రముఖులు మేధోపరంగా రూపుదిద్దిన ఈ సిద్ధాంతం, హిందువులు, ముస్లింలు మతం, ఆచారాలు, సాహిత్య సంప్రదాయాలు, సామాజిక నిర్మాణాలు, చారిత్రక స్మృతిలో ప్రాథమికంగా ఎంతగా భిన్నంగా ఉన్నారంటే, ఒకే రాజకీయ చట్రంలో సహజీవనం అసాధ్యమని వాదించింది.

ఆయేషా జలాల్ వంటి కొంతమంది పాకిస్తానీ చరిత్రకారులు, జిన్నా ద్విజాతి సిద్ధాంతాన్ని ఉపయోగించడాన్ని ప్రధానంగా ఒక బేరసారాల వ్యూహంగా వ్యాఖ్యానించినప్పటికీ, పాకిస్తాన్ అనే భావన కేవలం ఒక రాజకీయ నినాదంగా కాకుండా, ఒక సార్వభౌమ ఇస్లామిక్ రాజ్యంగా విస్తృతంగా ఊహించబడిందని వాదించడానికి వెంకట్ ధూళిపాళ‌- క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా- స్టేట్ పవర్, ఇస్లాం, అండ్ ది క్వెస్ట్ ఫర్ పాకిస్తాన్ ఇన్ లేట్ కొలోనియల్ నార్త్ ఇండియా అనే గ్రంథాన్ని ఉదహరించారు. ఈ వ్యాఖ్యానం ప్రకారం, పాకిస్తాన్‌ను ఒక సమగ్ర ఇస్లామిక్ ఆదర్శ రాజ్యంగా.. ఒక కొత్త‌ మదీనా గా ఊహించారు. ఇది ప్రపంచ ఇస్లామిక్ పునరుజ్జీవనానికి నాయకత్వం వహించి, అంతరించిపోయిన ఒట్టోమన్ ఖలీఫా రాజ్యానికి వారసురాలిగా నిలుస్తుంది.

పాకిస్తానీ పాఠశాల పాఠ్యప్రణాళికల పరిణామంపై చర్చ మొదలవుతుంది. విభజన తర్వాత మొదటి రెండున్నర దశాబ్దాల పాటు, చరిత్ర పాఠ్యపుస్తకాలు ఈ ప్రాంతంలోని ఇస్లాం పూర్వ నాగరికతలను, రాజవంశాలను గుర్తించడం కొనసాగించాయి. వీటిలో సింధు లోయ నాగరికత- ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్‌లో ఉన్న భూభాగాలను కలిగిన వివిధ ఇస్లాం పూర్వ సామ్రాజ్యాలు కూడా ఉన్నాయి. అయితే, ప్రాచీన భారత-ప్రాంతీయ చరిత్రతో ఈ పాక్షిక కొనసాగింపు- 1971 తర్వాత అకస్మాత్తుగా మారిపోయింది. 1971 బంగ్లాదేశ్ విమోచన యుద్ధం ఒక నిర్ణయాత్మక మానసిక, సైద్ధాంతిక విచ్ఛేదంగా నిలిచింది. సామ్ మానెక్‌షా, జె.ఎఫ్.ఆర్. వంటి వారి నాయకత్వంలోని భారత సైన్యం ద్వారా తూర్పు పాకిస్తాన్ వేర్పాటు, బంగ్లాదేశ్ సృష్టి సాధ్యమయ్యాయి. జాకబ్, పాకిస్తాన్‌కు ఒక తీవ్రమైన అవమానంగా చిత్రీకరించారు. భాష, జాతి- ఆర్థిక అసమానతలతో విభజించిన ఒక దేశాన్ని కేవలం మతపరమైన గుర్తింపు మాత్రమే ఏకం చేయగలదనే వాదనను ఆ యుద్ధం బద్దలుకొట్టింది. అది ద్విజాతి సిద్ధాంతపు పరిమితులను బహిర్గతం చేసింది. పాకిస్తాన్ తన ఉనికికి చెప్పుకునే సైద్ధాంతిక సమర్థనను బలహీనపరిచింది.

1971 త‌ర్వాతి కాలంలో, ముఖ్యంగా జనరల్ జియా ఉల్ హక్ ఆధ్వర్యంలో, పాక్ ద్విజాతి సిద్ధాంతం- వైఫల్యాలను పునఃపరిశీలించడం ద్వారా కాకుండా, తన సైద్ధాంతిక ప్రాజెక్టును తీవ్రతరం చేయడం ద్వారా పాకిస్తాన్ స్పందించింది. గతంలో రామ, బుద్ధ, అశోక, కనిష్క, మొఘలులు, మరాఠాల కథనాలను కలిగి ఉన్న చరిత్ర అనే విషయాన్ని రద్దు చేసి, దాని స్థానంలో పాకిస్తాన్ అధ్యయనాలు అనే విభాగాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. ఈ విభాగాన్ని, విస్తృత భారత ఉపఖండం, దాని హిందూ నాగరికతా మూలాల నుంచి వేరు చేసిన ఒక జాతీయ గుర్తింపును నిర్మించడానికి స్పష్టంగా రూపొందించారు.

ఈ కొత్త చట్రంలో, పాకిస్తాన్ చరిత్ర సింధు లోయ నాగరికతతో కాకుండా, క్రీ.శ. 712లో అరబ్ కమాండర్ ముహమ్మద్ బిన్ ఖాసిం సింధ్‌ను జయించడంతో ప్రారంభమైనట్లుగా పునర్నిర్వచించారు. బిన్ ఖాసింను మొదటి పాకిస్తానీగా ఉన్నత స్థానంలో నిలపడాన్ని, దేశం ఏర్పడి యాభై సంవత్సరాలు పూర్తయిన సందర్భంగా.. 1998లో ఫెడరల్ బ్యూరో ఆఫ్ పాకిస్తాన్ ప్రచురించిన ఒక గ్రంథంలో అధికారికంగా పొందుపరచడాన్ని, వక్త గుర్తింపు మానసిక రుగ్మతకు ఒక నమూనా లక్షణంగా ప్రదర్శించారు. ఉమయ్యద్ ఖలీఫాత్ తరపున పనిచేసిన అరబ్ సేనాపతి బిన్ ఖాసింకు పాకిస్తాన్ లేదా ఆధునిక దేశ రాజ్యాల గురించి ఎటువంటి అవగాహన లేదు. అతని దండయాత్రల ఫలితంగా హిందూ పాలకుడు దాహిర్ హత్యకు గురయ్యాడు. సంపద అరేబియాకు తరలివెళ్లింది. చారిత్రక కథనాల ప్రకారం, అతను వెళ్ళిపోయిన తర్వాత స్థానికంగా మతం మారిన చాలామంది తమ పాత మతాలను తిరిగి స్వీకరించారు, ఇది అతనితో ప్రారంభమైన నిరంతర పాకిస్తానీ వంశపారంపర్యమనే భావనను మరింత బలహీనపరిచింది.

జనరల్ జియా ఉల్ హక్ శకం సమగ్ర ఇస్లామీకరణ శకంగా నిలిచింది. పాఠశాలల్లో ఇస్లామిక్ స్టడీస్, అరబిక్ తప్పనిసరి సబ్జెక్టులుగా చేశారు, ఉత్తర భారతదేశంలోని ముస్లిం ఉన్నత వర్గాలతో ముడిపడి ఉన్న ఉర్దూను పంజాబ్, సింధ్- పష్తూన్ ప్రాంతాలలోని విభిన్న మాండలికాలపై.. జాతీయ భాషగా రుద్దారు. ఈ అంతర్గత పునర్వ్యవస్థీకరణ బాహ్య కారకాలతో ముడిపడి ఉంది. కొత్తగా సంపన్నమైన అరబ్ రాచరిక రాజ్యాల నుంచి పెట్రోడాలర్ సంపద ప్రవాహం, ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ సమయంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ యొక్క భౌగోళిక రాజకీయ ప్రాధాన్యతలు.

అరబ్ దేశాలు ఇస్లామిక్ జాతీయవాదాన్ని ప్రోత్సహించడం, తమ సొంత మత, సాంస్కృతిక నియమాలను ప్రచారం చేయడం ద్వారా.. ముస్లిం ప్రపంచం అంతటా తమ ప్రభావాన్ని ప్రదర్శించడానికి ప్రయత్నించాయి. అదే సమయంలో, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో సోవియట్ వ్యతిరేక ముజాహిదీన్‌లకు మద్దతు ఇవ్వడానికి CIA, సౌదీ అరేబియా, పాకిస్తాన్ ఇంటర్ సర్వీసెస్ ఇంటెలిజెన్స్- ISI సహకరించుకున్నాయి. ఈ కూటమి మదర్సాల ద్వారా ఆర్థిక, సైద్ధాంతిక వనరులను మళ్లించి, విదేశీ మత సిద్ధాంతాలను ముఖ్యంగా సలాఫీ- వహాబీ వ్యాఖ్యానాలను.. పాకిస్తానీ సమాజంలోకి చొప్పించింది. అరబ్ సాంస్కృతిక ఆధిపత్యం, మహిళలు గల్ఫ్ వస్త్రధారణ శైలులను అనుసరించాలని ఒత్తిడి చేయడం, మసీదులలో వాస్తు- సిద్ధాంతపరమైన మార్పులు తీసుకురావడం, తమ చారిత్రక హిందూ పూర్వీకుల నుంచి దూరం కావడానికి కుటుంబాలు అరబ్, మధ్య ఆసియా లేదా పర్షియన్ వంశాలైన సయ్యద్, బుఖారీ లేదా షిరాజీ.. వంశపారంపర్య సంబంధాలు ఉన్నాయని చెప్పుకోవడానికి చేసే ప్రయత్నాలలో వ్యక్తమైంది.

ఈ పరిణామాలను అర్థం చేసుకోవడానికి, అరబ్-యేతర ముస్లిం సమాజాలలో మతమార్పిడిపై వి.ఎస్. నైపాల్ చేసిన విశ్లేషణను ఉదహరించాలి. అటువంటి సందర్భాలలో ఇస్లాంలోకి మతమార్పిడి ఒక రకమైన మానసిక స్వీయ-విరక్తిని సృష్టించగలదని నైపాల్ వాదించారు. ఇందులో మతం మారిన వారి పవిత్ర భౌగోళికం, భాష- చారిత్రక ఊహలు సుదూర అరబ్ దేశాలకు మారిపోతాయి, ఇది స్థానిక సాంస్కృతిక, చారిత్రక మూలాలను తిరస్కరించడానికి దారితీస్తుంది. నైపాల్ ప్రకారం, ఈ ప్రక్రియ మతం మారిన సమాజాలలో పాతుకుపోయిన నిరంతర మానసిక రుగ్మత- శూన్యవాదంతో సహా దీర్ఘకాలిక సామాజిక అవాంతరాలను సృష్టిస్తుంది.

ఈ విమర్శ విస్తృతంగా అబ్రహమిక్ మతాలకు, ముఖ్యంగా క్రైస్తవ మతానికి వర్తిస్తుంది. తొలి క్రైస్తవ మతం, స్వదేశీ రోమన్, గ్రీకు మత సంప్రదాయాలను వ్యతిరేకిస్తూ తనను తాను నిర్వచించుకుంది, వాటిని మతవిరోధమైనవిగా ఖండించి, వాటి సంస్థలను నిర్మూలించడానికి కృషి చేసింది. అయితే, ఈ సంప్రదాయాలు సమర్థవంతంగా అణచివేయబడి, క్రైస్తవ ఆధిపత్యం సురక్షితమైన తర్వాత, క్రైస్తవ సమాజాలు గ్రీకు, రోమన్ సంస్కృతిలోని అభిమాన అంశాలను, తాత్విక రచనలు, వీరగాథలతో సహా, తమవిగా చేసుకోవడం ప్రారంభించాయి. వాటిని క్రైస్తవ నాగరికత వారసత్వంలో భాగంగా పునర్నిర్మించాయి. ఒకప్పుడు ఒక సంస్కృతిని నాశనం చేయడానికి ప్రయత్నించిన మతం, తరువాత దాని అసలైన ఆచారాలను చారిత్రక జ్ఞాపకాలకు.. మ్యూజియంలకు భద్రంగా పరిమితం చేస్తూ, తానే దాని చట్టబద్ధమైన వారసురాలని చెప్పుకునే ఈ కుంభకోణం దీనిని వర్ణించవచ్చు.

భారతీయ నాగరికతతో ఉన్న సంబంధాలను అంగీకరించడానికి పాకిస్తానీ ఇస్లాం నిరాకరించడాన్ని ఈ విస్తృత ధోరణి వెలుగులో అర్థం చేసుకోవాలి. భారత ఉపఖండంలో హిందూమతం ఒక సజీవ, మెజారిటీ మతంగా ఉన్నంత కాలం, అది ప్రత్యేకవాద అబ్రహమిక్ ప్రపంచ దృక్పథాలకు నిరంతర సవాలుగా నిలుస్తుంది. హిందూ సంప్రదాయాల నిరంతర చైతన్యం, క్రైస్తవ ఐరోపా తమ అణచివేత తర్వాత గ్రీకు, రోమన్ సంస్కృతిని స్వీకరించిన విధంగా, పాకిస్తానీ ముస్లింలు ఇస్లాం పూర్వ భారతీయ వారసత్వాన్ని సురక్షితంగా స్వీకరించకుండా నిరోధిస్తుంది.

జ‌ర్న‌లిస్ట్ ఆతిష్ తసీర్ జ్ఞాపకాల పుస్తకం- స్ట్రేంజర్ టు హిస్టరీలో, ఒక పాకిస్తానీ సంభాషణకర్త ఇలా అన్నట్లుగా రాసారు. ఒకవేళ భారతదేశమంతా ఇస్లాంలోకి మారి ఉంటే, పాకిస్తానీలు తమ హిందూ గతాన్ని గుర్తించడం సులభతరం అయ్యేదేమో అని. దీన్నిబ‌ట్టీ అర్ధం చేసుకోవ‌చ్చు.. పాకిస్థాన్ మ‌త చాంధ‌స వాద‌పు అస‌లు స్వ‌రూప‌మేంటో!

భారత్, రష్యా.. ఈఏఈయు వాణిజ్యం.. అవకాశమా, ఆపదల ఆహ్వానమా?

భార‌త ఆర్ధిక విప్ల‌వాన్ని ప్ర‌పంచ నాయ‌కులు ఎలా గుర్తిస్తున్నారంటే?

.