ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో శక్తి సమీకరణాలు మారుతున్నప్పటికీ, ఆ మార్పు అంతర్జాతీయ ద్రవ్య వ్యవస్థలో అదే వేగంతో కనిపించడం లేదు. ప్రపంచ ఉత్పత్తి, వాణిజ్యం, జనాభాలో బ్రిక్స్ దేశాల ప్రాధాన్యం పెరుగుతున్నా, అంతర్జాతీయ ఫైనాన్స్కు సంబంధించిన కీలక సంస్థలు, చెల్లింపు వ్యవస్థలు, రిజర్వ్ కరెన్సీ నిర్మాణంలో పాశ్చాత్య దేశాల ప్రభావం ఇంకా బలంగానే ఉంది. ఈ అసమతుల్యతను తగ్గించి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు ఎక్కువ ఆర్థిక స్వయం ప్రతిపత్తి కల్పించాలన్నది బ్రిక్స్ ముందున్న ప్రధాన వ్యూహాత్మక లక్ష్యాల్లో ఒకటి. అయితే ఆ లక్ష్యానికి రాజకీయ ప్రకటనలకంటే సంస్థాగత సామర్థ్యం, భారీ మూలధనం, సభ్యదేశాల మధ్య విధాన సమన్వయం అవసరం. ప్రస్తుతం బ్రిక్స్ ఎదుర్కొంటున్న అసలు పరీక్ష కూడా అక్కడే ఉంది. డాలర్ కేంద్రంగా ఏర్పడిన అంతర్జాతీయ ద్రవ్య వ్యవస్థ ఒక్కరోజులో నిర్మితమైనది కాదు. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత ఏర్పడిన బ్రెట్టన్ వుడ్స్ వ్యవస్థ, అమెరికా ఆర్థిక పరిమాణం, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో డాలర్ వినియోగం, అమెరికన్ ఫైనాన్షియల్ మార్కెట్ల లోతు, ట్రెజరీ సెక్యూరిటీల లిక్విడిటీ వంటి అనేక అంశాలు కలిసి డాలర్కు ప్రత్యేక స్థానం కల్పించాయి. కాలక్రమంలో ప్రపంచ విదేశీ మారక నిల్వల్లో డాలర్ వాటా తగ్గినప్పటికీ అది ఇప్పటికీ ప్రధాన రిజర్వ్ కరెన్సీగా కొనసాగుతోంది. అంతర్జాతీయ రుణాలు, విదేశీ మారక లావాదేవీలు, కమోడిటీ ట్రేడింగ్, సరిహద్దులు దాటి జరిగే ఆర్థిక కార్యకలాపాల్లో కూడా డాలర్కు గణనీయమైన పాత్ర ఉంది. అందువల్ల డాలర్కు ప్రత్యామ్నాయం సృష్టించడం అంటే కొత్త కరెన్సీ పేరును ప్రకటించడం మాత్రమే కాదు; దాని వెనుక విశ్వసనీయమైన మార్కెట్లు, చెల్లింపు మౌలిక సదుపాయాలు, పెట్టుబడిదారుల నమ్మకం, చట్టపరమైన స్థిరత్వం, తగిన లిక్విడిటీ నిర్మించాల్సి ఉంటుంది. ఇదే నేపథ్యంలో బ్రిక్స్ ఏర్పాటు చేసిన న్యూ డెవలప్మెంట్ బ్యాంక్కు వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యం ఉంది. ప్రపంచ బ్యాంకు వంటి సంప్రదాయ బహుపాక్షిక సంస్థలపై మాత్రమే ఆధారపడకుండా మౌలిక సదుపాయాలు, సుస్థిర అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులకు ప్రత్యామ్నాయ ఫైనాన్సింగ్ అందించాలన్న ఉద్దేశంతో ఈ సంస్థ ఏర్పడింది. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు వారి అవసరాలకు అనుగుణమైన రుణ వ్యవస్థను నిర్మించాలన్న ఆలోచన పరంగా ఇది ముఖ్యమైన ప్రయోగమే. కానీ ఒక సంస్థకు ఉన్న రాజకీయ ప్రాధాన్యం, దాని వాస్తవ ఆర్థిక సామర్థ్యం ఒకటే కావు. ప్రపంచ బ్యాంకు గ్రూప్ దశాబ్దాలుగా నిర్మించుకున్న మూలధన సామర్థ్యం, అంతర్జాతీయ క్రెడిట్ నెట్వర్క్, ప్రాజెక్టు నైపుణ్యం, దేశాల వారీ సంస్థాగత వ్యవస్థతో పోలిస్తే న్యూ డెవలప్మెంట్ బ్యాంక్ ఇంకా పరిమిత స్థాయిలోనే ఉంది. ఇక్కడే బ్రిక్స్కు ఒక వ్యూహాత్మక వైరుధ్యం కనిపిస్తుంది. ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో బ్రిక్స్ దేశాల సమిష్టి బరువు గణనీయంగా పెరిగింది. ముఖ్యంగా చైనా, భారత్ వంటి ఆర్థిక వ్యవస్థలు ప్రపంచ వృద్ధికి ప్రధాన ఇంజిన్లుగా మారాయి. విస్తరించిన బ్రిక్స్లో ఇంధన ఉత్పత్తిదారులు, పెద్ద వినియోగ మార్కెట్లు, సహజ వనరులు కలిగిన దేశాలు కూడా ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ ఈ ఆర్థిక బలాన్ని సమాన స్థాయిలో అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సంస్థాగత ప్రభావంగా మార్చడం ఇంకా జరగలేదు. జీడీపీ వాటా పెరగడం ఒక విషయం; ప్రపంచవ్యాప్తంగా నమ్మదగిన రుణ, చెల్లింపు, రిజర్వ్ వ్యవస్థను నిర్మించడం మరో విషయం. స్థానిక కరెన్సీల్లో రుణాలు, వాణిజ్యాన్ని పెంచాలన్న ప్రయత్నం ఈ నేపథ్యంలోనే చూడాలి. డాలర్ ఆధారిత రుణాలు తీసుకున్న దేశాలకు వారి స్థానిక కరెన్సీ విలువ పడిపోయినప్పుడు రుణభారం పెరిగే ప్రమాదం ఉంటుంది. స్థానిక కరెన్సీలో ఫైనాన్సింగ్ అందుబాటులో ఉంటే ఈ కరెన్సీ రిస్క్లో కొంత భాగాన్ని తగ్గించవచ్చు. బ్రిక్స్ దేశాల మధ్య వాణిజ్యంలో కూడా స్థానిక కరెన్సీల వినియోగం పెరిగితే డాలర్పై లావాదేవీల ఆధారపడటం కొంత తగ్గవచ్చు. కానీ దీనికి కరెన్సీల మధ్య సరిపడా లిక్విడిటీ, హెడ్జింగ్ సాధనాలు, కన్వర్టిబిలిటీ, స్థిరమైన మారక విధానాలు అవసరం. సభ్యదేశాల ఆర్థిక వ్యవస్థలు, మూలధన నియంత్రణలు, ద్రవ్య విధానాలు విభిన్నంగా ఉన్నప్పుడు ఈ ప్రక్రియ సహజంగానే నెమ్మదిగా సాగుతుంది. బ్రిక్స్ ఉమ్మడి కరెన్సీ ఆలోచన మరింత క్లిష్టమైనది. ఒకే కరెన్సీ విజయవంతంగా పనిచేయాలంటే సభ్యదేశాల మధ్య కేవలం రాజకీయ అంగీకారం సరిపోదు. ద్రవ్య విధానం ఎవరి చేతుల్లో ఉండాలి, కేంద్ర బ్యాంకు నిర్మాణం ఎలా ఉండాలి, మారకపు విలువ ఎలా నిర్ణయించాలి, సంక్షోభంలో ఉన్న సభ్యదేశానికి ఎవరు మద్దతు ఇవ్వాలి, ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్యాలు ఎలా సమన్వయం చేయాలి వంటి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు కావాలి. యూరో ప్రాంతం వంటి అత్యంత సమగ్ర ఆర్థిక వ్యవస్థలోనే ఈ సమస్యలు ఎంత సంక్లిష్టంగా మారాయో గత రెండు దశాబ్దాలు చూపించాయి. బ్రిక్స్లో రాజకీయ వ్యవస్థలు, అభివృద్ధి స్థాయులు, వాణిజ్య ప్రయోజనాలు మరింత విభిన్నంగా ఉన్నందున ఒకే కరెన్సీ నిర్మాణం తక్షణ ఆచరణాత్మక లక్ష్యంగా కనిపించడం లేదు. అంతేకాదు, సభ్యదేశాల వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యాలు కూడా ఒకేలా లేవు. భారత్ అంతర్జాతీయ లావాదేవీల్లో రూపాయి వినియోగాన్ని విస్తరించే ప్రయత్నం చేస్తూనే, డాలర్ను తొలగించడం తన అధికారిక విధాన లక్ష్యం కాదని స్పష్టం చేస్తోంది. చైనా యువాన్ అంతర్జాతీయీకరణకు దీర్ఘకాలంగా ప్రాధాన్యం ఇస్తోంది. రష్యాకు పాశ్చాత్య ఆర్థిక ఆంక్షల నేపథ్యంలో డాలర్, యూరో ఆధారిత వ్యవస్థలకు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాల అవసరం మరింత అత్యవసరంగా కనిపిస్తుంది. ఇతర సభ్యదేశాలకు మాత్రం వాణిజ్య సౌలభ్యం, పెట్టుబడులు, అభివృద్ధి ఫైనాన్సింగ్ ప్రధాన ప్రాధాన్యాలు కావచ్చు. అంటే బ్రిక్స్లో డాలర్పై ఆధారపడటం తగ్గించాలన్న సాధారణ ఆసక్తి ఉన్నప్పటికీ, దాని వేగం, పరిధి, తుది లక్ష్యం విషయంలో పూర్తి వ్యూహాత్మక ఏకాభిప్రాయం ఉందని చెప్పడం కష్టం. అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి పాలనా నిర్మాణంపై బ్రిక్స్ దేశాల విమర్శలకు కూడా సంస్థాగత నేపథ్యం ఉంది. ఐఎంఎఫ్లో ఓటింగ్ శక్తి సభ్యదేశాల కోటాలకు అనుసంధానమై ఉంటుంది. అమెరికాకు 16 శాతానికి పైగా ఓటింగ్ వాటా ఉండగా, కొన్ని ప్రధాన నిర్ణయాలకు 85 శాతం మెజారిటీ అవసరం. ఫలితంగా అటువంటి నిర్ణయాల విషయంలో అమెరికాకు వాస్తవికంగా నిరోధక శక్తి ఏర్పడుతుంది. ప్రపంచ ఆర్థిక బరువు అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల వైపు మారుతున్న నేపథ్యంలో ఐఎంఎఫ్ కోటాలు, ప్రతినిధిత్వం మరింత సమతుల్యంగా ఉండాలన్న డిమాండ్కు ఇదే ప్రధాన కారణం. అయితే దీనికి ప్రత్యామ్నాయ సంస్థను నిర్మించడం మాత్రమే ఒక మార్గం కాదు; ఇప్పటికే ఉన్న సంస్థల్లో సంస్కరణలు సాధించడం కూడా బ్రిక్స్ దేశాలకు సమాంతర వ్యూహంగా ఉండాల్సి ఉంటుంది. విదేశీ మారక సంక్షోభాలను ఎదుర్కొనేందుకు బ్రిక్స్ ఏర్పాటు చేసిన కంటింజెంట్ రిజర్వ్ అరేంజ్మెంట్ కూడా ఈ ప్రత్యామ్నాయ నిర్మాణ ప్రయత్నంలో భాగమే. దాదాపు 100 బిలియన్ డాలర్ల పరిమాణంతో రూపొందించిన ఈ వ్యవస్థ సిద్ధాంతపరంగా సభ్యదేశాలకు అదనపు ఆర్థిక భద్రతను అందించగలదు. కానీ ఒక సంక్షోభ నిర్వహణ వ్యవస్థ ప్రభావం దాని ప్రకటిత పరిమాణంతో మాత్రమే నిర్ణయించబడదు. నిరంతర పర్యవేక్షణ, వేగంగా నిర్ణయాలు తీసుకునే సంస్థాగత యంత్రాంగం, స్వతంత్ర ఆర్థిక విశ్లేషణ, అత్యవసర పరిస్థితుల్లో నిధులను విడుదల చేసే విశ్వసనీయ విధానం అవసరం. ఈ సామర్థ్యాలు పూర్తిస్థాయిలో అభివృద్ధి చెందకపోతే అది ఐఎంఎఫ్కు సమగ్ర ప్రత్యామ్నాయంగా కాకుండా అదనపు భద్రతా వ్యవస్థగానే మిగిలిపోతుంది. రష్యాపై 2022 తర్వాత విధించిన అంతర్జాతీయ ఆంక్షలు మరో ముఖ్యమైన వాస్తవాన్ని బయటపెట్టాయి. పాశ్చాత్య ఆధిపత్యానికి ప్రత్యామ్నాయంగా ఎదగాలని భావించే సంస్థ కూడా అంతర్జాతీయ మూలధన మార్కెట్లు, క్రెడిట్ రేటింగ్స్, డాలర్ ఫండింగ్, నియంత్రణ వ్యవస్థలతో సంబంధాలను పూర్తిగా విస్మరించలేకపోతుంది. న్యూ డెవలప్మెంట్ బ్యాంక్ రష్యాలో కొత్త లావాదేవీలను నిలిపివేయడం ఈ పరస్పర ఆధారితత్వానికి ఉదాహరణగా నిలిచింది. ప్రత్యామ్నాయ ఆర్థిక వ్యవస్థ నిర్మించాలంటే కేవలం రాజకీయ సంకల్పం కాకుండా స్వతంత్ర మూలధన వనరులు, విస్తృతమైన బాండ్ మార్కెట్లు, చెల్లింపు నెట్వర్క్లు, విశ్వసనీయ రేటింగ్ మరియు రిస్క్ వ్యవస్థలు కూడా అవసరమని ఇది సూచిస్తుంది. అందువల్ల బ్రిక్స్ విజయాన్ని డాలర్ స్థానాన్ని ఎంత త్వరగా భర్తీ చేస్తుందనే ప్రమాణంతో మాత్రమే కొలవడం సరైనది కాదు. వాస్తవికంగా చూస్తే ప్రపంచ ద్రవ్య వ్యవస్థ ఒక్క ఆధిపత్య కరెన్సీ నుంచి క్రమంగా బహుళ కరెన్సీల వినియోగం పెరిగే నిర్మాణం వైపు కదలవచ్చు. డాలర్ ప్రధాన స్థానంలో కొనసాగుతూనే యువాన్, యూరో, రూపాయి వంటి కరెన్సీల ప్రాంతీయ లేదా ద్వైపాక్షిక వినియోగం పెరగవచ్చు. బ్రిక్స్కు తక్షణ అవకాశం కూడా ఇక్కడే ఉంది. ఒక ప్రతీకాత్మక ఉమ్మడి కరెన్సీ కంటే స్థానిక కరెన్సీ సెటిల్మెంట్లు, పరస్పర చెల్లింపు మౌలిక సదుపాయాలు, బలమైన న్యూ డెవలప్మెంట్ బ్యాంక్, మరింత సమర్థవంతమైన సంక్షోభ నిధి వంటి సంస్థాగత చర్యలు ఎక్కువ ఫలితాన్ని ఇవ్వగలవు. బ్రిక్స్ ముందున్న అసలు సవాలు పాశ్చాత్య ఆర్థిక వ్యవస్థను కూల్చడం కాదు; దానిపై అతిగా ఆధారపడాల్సిన అవసరం లేని విశ్వసనీయమైన అదనపు మార్గాలను నిర్మించడం. ఆ లక్ష్యం సాధ్యమే అయినప్పటికీ దానికి సభ్యదేశాల మధ్య దీర్ఘకాలిక సమన్వయం, భారీ మూలధనం, పారదర్శక సంస్థలు, స్థానిక కరెన్సీ మార్కెట్ల అభివృద్ధి అవసరం. ప్రస్తుతం బ్రిక్స్ ఆర్థిక బలం దాని సంస్థాగత సామర్థ్యాన్ని మించి ఉంది. ఆ అంతరాన్ని తగ్గించగలిగితేనే న్యూ డెవలప్మెంట్ బ్యాంక్ వంటి వ్యవస్థలు ప్రపంచ ఆర్థిక పాలనలో నిజమైన ప్రభావాన్ని చూపగలవు. లేకపోతే బ్రిక్స్కు ఉన్న జనాభా, జీడీపీ, రాజకీయ ప్రాధాన్యం ఎంత పెరిగినా, అంతర్జాతీయ ఫైనాన్స్లో ప్రత్యామ్నాయ శక్తికేంద్రంగా మారాలన్న ఆశయం ఆచరణలో పరిమితంగానే మిగిలే అవకాశం ఉంది.
