హైదరాబాద్ కు ఈ పేరు ఎలా వచ్చింది? ఎవరీ హైదర్

Hyderabad : ఒకప్పటి ఉమ్మడి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాజధానిగా.. ఇప్పుడు తెలంగాణ రాజధానిగా నిజాంల నగరం హైదరాబాద్ ఓ వెలుగు వెలుగుతోంది. దక్కన్ పీఠభూమిపై వెలిసిన ఈ నగరానికి నాలుగు శతాబ్దాలకు పైగా సుదీర్ఘమైన చరిత్ర ఉంది. విశిష్టమైన సంస్కృతి, సాంప్రదాయాలు, చారిత్రక వైవిధ్యం సమ్మిళితమైన ఈ మహానగరం నేడు ప్రపంచ పటంలో తనదైన ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. అయితే ఈ నగరానికి 'హైదరాబాద్' అనే పేరు ఎలా వచ్చింది? అనే అంశంపై చారిత్రకారుల్లో, ప్రాచుర్యంలో ఉన్న కథనాల్లో భిన్నమైన ఆసక్తికరమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. కుతుబ్ షాహీల నాటి ప్రేమకథల నుంచి మతపరమైన విశ్వాసాల వరకు ఈ నగర నామకరణం వెనుక ఉన్న చారిత్రక విశేషాలు ఎంతో ఆకట్టుకుంటాయి. మరి ఈ నవాబుల నగరానికి 'హైదరాబాద్' పేరు రావడం వెనకన్న ఆసక్తికర స్టోరీలను తెలుసుకుందాం.

హైదరాబాద్ పేరుకు సంబంధించి అత్యంత ప్రాచుర్యంలో ఉన్న కథనం గోల్కొండ ఐదవ సుల్తాన్ ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా, భాగమతిల ప్రేమాయణం. కుతుబ్ షా మూసీ నది ఒడ్డున ఉన్న చించల (నేటి చంచల్ గూడ) గ్రామానికి చెందిన భాగమతి అనే హిందూ యువతిని ప్రాణంగా ప్రేమించాడు. నాటి రాజవంశ నియమాలు, సామాజిక పరిస్థితుల ప్రకారం ఇతర మతానికి చెందిన మహిళను వివాహం చేసుకోవడం సులభం కాకపోవడంతో, భాగమతి ఇస్లాం మతాన్ని స్వీకరించి కుతుబ్ షాను వివాహమాడిందని కథలుకథలుగా చెప్పుకుంటారు.

అయితే ఇస్లాం స్వీకరించిన అనంతరం భాగమతికి 'హైదర్ మహల్' అనే పేరు పెట్టారు. సుల్తాన్ తన ప్రియరాలిపై ఉన్న అమితమైన అనురాగంతో ఈ ప్రాంతానికి మొదట 'బాగ్ నగర్' అని పెట్టారు.. తదనంతరం ఆమె పేరు 'హైదర్ మహల్' ఆధారంగా 'హైదరాబాద్' (హైదర్ నగరం) అని మార్చినట్లు అనేకమంది చారిత్రకారులు విశ్లేషిస్తారు.

మరొక చారిత్రక కథనం ప్రకారం.. హైదరాబాద్ పేరు వెనుక ఆధ్యాత్మిక కోణం ఉందనే వాదన కూడా ఉంది. ముహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా అత్యంత దైవభక్తి కలిగిన పాలకుడు. ఆయన ఇస్లామిక్ చరిత్రలో నాల్గవ ఖలీఫా, ప్రవక్త మహమ్మద్ అల్లుడైన హజరత్ అలీని ఎంతో ఆరాధించేవాడు. హజరత్ అలీకి ఉన్న మరొక పేరు 'హైదర్' (అంటే వీరుడు లేదా సింహం అని అర్థం).

మూసీ నది ఒడ్డున నూతన నగర నిర్మాణం చేపట్టిన సందర్భంలో హజరత్ అలీ పట్ల ఉన్న గౌరవంతో సుల్తాన్ ఈ నగరానికి 'హైదరాబాద్' అని పేరు పెట్టాడని కొన్ని చారిత్రక గ్రంథాలు పేర్కొంటున్నాయి. నాటి నాణేలు, అధికారిక రికార్డుల్లో కూడా హైదరాబాద్ పేరునే పొందుపరచడం ఈ వాదనకు బలాన్ని చేకూరుస్తోంది.

పేరు ఏ విధంగా వచ్చినప్పటికీ కాలక్రమేణా హైదరాబాద్ ఊహించని రీతిలో విస్తరించింది. ఒకవైపు నాలుగు శతాబ్దాల హిస్టరీకి సజీవ సాక్ష్యాలుగా నిలిచే చార్మినార్, గోల్కొండ కోట, వైభవోపేతమైన ఫలక్ నుమా ప్యాలెస్, నగర గుండెకాయ లాంటి హుస్సేన్ సాగర్ వంటి పర్యాటక ప్రాంతాలు సందర్శకులను మంత్రముగ్దులను చేస్తాయి. దక్కన్ సంస్కృతికి, నాటి శిల్పకళా వైభవానికి ఈ కట్టడాలు నేటికీ నిలువెత్తు ప్రతీకలుగా నిలుస్తున్నాయి.

చారిత్రక నేపథ్యంతో పాటు ఆధునిక సాంకేతిక రంగానికి హైదరాబాద్ కేరాఫ్ అడ్రస్ గా మారింది. ఒకప్పుడు తోటల నగరంగా ఉన్న ప్రాంతం నేడు హైటెక్ సిటీ, గచ్చిబౌలి, నానక్ రామ్ గూడ వంటి అంతర్జాతీయ స్థాయి ఐటీ కారిడార్లతో గ్లోబల్ టెక్ హబ్ గా రూపాంతరం చెందింది. ప్రపంచంలోనే ప్రముఖ మైక్రోసాఫ్ట్, గూగుల్, అమెజాన్ వంటి దిగ్గజ సంస్థలు ఇక్కడ అతిపెద్ద కార్యాలయాలను నెలకొల్పాయి. దీనికితోడు బంజారాహిల్స్, జూబ్లీహిల్స్ వంటి లగ్జరీ నివాస ప్రాంతాలు నగర ఆధునిక రూపురేఖలను, ఆర్థిక ప్రగతిని స్పష్టంగా చూపుతున్నాయి.

ఒకవైపు ముస్లిం మెజారిటీగా గల ఓల్డ్ సిటీ, మరోవైపు హిందువులు మెజారిటీ గల నూతన నగరం... అయినా హైదరాబాద్ శతాబ్దాలుగా ‘గంగా-జమునా తెహజీబ్’ అనే సాంస్కృతిక సామరస్యానికి నిలయంగా ఉంది. పేద, మధ్యతరగతి, సంపన్నులు అనే బేధం లేకుండా ప్రతి ఒక్కరికీ ఈ నగరం ఉపాధిని, ఆశ్రయాన్ని అందిస్తుంది. ప్రపంచంలో ఏ మూల నుంచి వచ్చిన వారినైనా తన సొంత బిడ్డల్లా ఆదరించే విశాల హృదయం ఈ నగరానికి ఉంది. చారిత్రక వారసత్వాన్ని, ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని సమర్థంగా సమ్మేళనం చేసుకుంటూ ప్రపంచ స్థాయి మెట్రోపాలిటన్ నగరంగా హైదరాబాద్ సగర్వంగా దూసుకుపోతోంది.