భూమి ఏర్పడిన తొలినాళ్లలో సముద్రాలు నేటిలా ఉప్పగా ఉండేవి కావు. భూమి చాలా వేడిగా ఉన్న సమయంలో అగ్నిపర్వతాల నుంచి వెలువడిన ఆవిరి, వాయువులు, అంతరిక్షం నుంచి వచ్చిన ఉల్కలు వంటి వాటి ప్రభావంతో క్రమంగా నీటి వనరులు ఏర్పడ్డాయి. ఆ సమయంలో సముద్రపు నీటిలో నేటి స్థాయిలో ఉప్పు లేదు. కాలం గడిచేకొద్దీ వర్షాలు కురిశాయి. వర్షపు నీరు వాతావరణంలోని కార్బన్ డయాక్సైడ్ను కొంత గ్రహించడం వల్ల స్వల్పంగా ఆమ్ల గుణాన్ని పొందుతుంది.
ఈ నీరు నేలపై ప్రవహిస్తూ రాళ్లను, మట్టిని క్రమంగా కరిగిస్తుంది. రాళ్లలో ఉండే వివిధ ఖనిజాలు నీటిలో కలుస్తాయి. వాటిలో సోడియం, క్లోరైడ్ వంటి పదార్థాలు కూడా ఉంటాయి. ఇవే తర్వాత సముద్రపు ఉప్పులో ముఖ్యమైన భాగాలుగా మారతాయి. ఈ ఖనిజాలను కలుపుకున్న నీరు వాగులు, నదుల ద్వారా సముద్రాల్లోకి చేరుతుంది. సముద్రంలోకి చేరిన తర్వాత నీరు సూర్యుడి వేడి కారణంగా ఆవిరైపోతుంది. కానీ నీటిలో కరిగి ఉన్న ఉప్పు ఆవిరితో కలిసి వెళ్లదు. అది సముద్రంలోనే మిగిలిపోతుంది. ఇలా లక్షల, కోట్ల సంవత్సరాల పాటు ఉప్పు చేరుతూ ఉండటంతో సముద్రపు నీరు ఉప్పగా మారింది.
సముద్రంలోకి ఉప్పును తీసుకెళ్లేది నదులే అయినప్పుడు నదుల నీరు కూడా ఉప్పుగా ఉండాలి కదా అనే సందేహం రావచ్చు. వాస్తవానికి నదుల నీటిలో కూడా కొంత మొత్తంలో కరిగిన ఖనిజాలు, లవణాలు ఉంటాయి. అయితే వాటి పరిమాణం సముద్రంతో పోలిస్తే చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. దీనికి ప్రధాన కారణం నదుల నీరు నిరంతరం ప్రవహిస్తూ ఉండటమే. వర్షపు నీరు రాళ్ల నుంచి ఖనిజాలను కరిగించుకుని నదుల్లోకి తీసుకువస్తుంది. ఆ నీరు ఒకే చోట ఎక్కువకాలం నిలిచిపోదు. నది ప్రవాహంతో ఆ నీరు ముందుకు సాగి చివరకు సముద్రంలో కలుస్తుంది.
ఒక గిన్నెలో నీటిని ఉంచి అందులో కొద్దిగా ఉప్పు వేస్తే కొంతకాలానికి ఆ నీరు ఉప్పగా మారుతుంది. కానీ ఆ గిన్నెలోకి నీరు నిరంతరం వస్తూ, మరోవైపు బయటకు వెళ్తూ ఉంటే ఉప్పు ఎక్కువగా పేరుకుపోదు. నదుల్లో జరిగేది కూడా దాదాపు ఇలాంటిదే. అయితే కొన్ని వేడి, పొడి ప్రాంతాల్లో నదులు లేదా సరస్సుల్లో నీటి ఆవిరి వేగంగా జరిగితే ఉప్పు పేరుకుపోయే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే ప్రపంచంలోని కొన్ని నదులు, నీటి వనరుల్లో ఇతర ప్రాంతాల కంటే ఎక్కువ లవణాలు కనిపిస్తాయి.
సాధారణంగా సముద్రపు నీటిలో సుమారు 3.5 శాతం లవణాలు ఉంటాయి. అంటే ఒక కిలో సముద్రపు నీటిలో సగటున 35 గ్రాముల వరకు కరిగిన లవణాలు ఉంటాయి. వీటిలో సోడియం, క్లోరైడ్ ప్రధానమైనవి. సముద్రపు నీటిలో ఇవి కాకుండా మెగ్నీషియం, కాల్షియం, పొటాషియం వంటి ఇతర ఖనిజాలు కూడా ఉంటాయి. అన్ని సముద్రాలు, మహాసముద్రాల్లో ఉప్పుదనం ఒకే స్థాయిలో ఉండదు. ఎక్కడ ఎక్కువగా నీటి ఆవిరి జరుగుతుందో అక్కడ ఉప్పుదనం పెరగవచ్చు. మరోవైపు ఎక్కువగా వర్షం పడే ప్రాంతాల్లో లేదా పెద్ద మొత్తంలో మంచినీరు సముద్రంలోకి చేరే ప్రాంతాల్లో ఉప్పుదనం కొంత తక్కువగా ఉంటుంది. డెడ్ సీ సాధారణ సముద్రపు నీటితో పోలిస్తే చాలా ఎక్కువ ఉప్పుదనం కలిగి ఉంటుంది. అందుకే అక్కడ మనుషులు నీటిలో సులభంగా తేలగలరు. దీనికి కారణం అధిక ఉప్పు వల్ల నీటి సాంద్రత పెరగడమే. సముద్రపు నీటిలో లవణాలు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల అది మంచినీటి కంటే ఎక్కువ సాంద్రత కలిగి ఉంటుంది. అందువల్ల మన శరీరానికి నీటిలో తేలడం కొంత సులభంగా ఉంటుంది.
ఒకవేళ సముద్రంలోని ఉప్పు మొత్తం ఒక్కసారిగా మాయమై సముద్రం మంచినీటిగా మారితే అది మనుషులకు మంచిగా అనిపించవచ్చు. తాగడానికి, ఇతర అవసరాలకు భారీగా నీరు అందుబాటులోకి వస్తుందని అనుకోవచ్చు. కానీ నిజానికి అది భూమిపై తీవ్రమైన పర్యావరణ విపత్తుకు దారితీస్తుంది. సముద్రంలోని చేపలు, పగడాలు, చిన్న జీవులు, ఇతర సముద్ర జీవులు ఉప్పునీటి వాతావరణానికి అనుగుణంగా కోట్ల సంవత్సరాలుగా పరిణామం చెందాయి. సముద్రం ఒక్కసారిగా మంచినీటిగా మారితే వాటి శరీరాల్లోని నీరు, లవణాల సమతుల్యత దెబ్బతింటుంది. చాలా జీవులు జీవించలేకపోవచ్చు. అంతేకాదు, సముద్రపు ఉప్పుదనం సముద్రపు నీటి సాంద్రతను ప్రభావితం చేస్తుంది. ఉష్ణోగ్రత, ఉప్పుదనం, నీటి సాంద్రతలో మార్పులు సముద్ర ప్రవాహాలపై ప్రభావం చూపుతాయి. ఈ సముద్ర ప్రవాహాలు ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు వేడిని తరలించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. అందువల్ల సముద్రపు ఉప్పుదనంలో భారీ మార్పు వస్తే ప్రపంచ వాతావరణ వ్యవస్థ కూడా ప్రభావితమయ్యే అవకాశం ఉంది. సముద్ర జీవుల ఆహార గొలుసు, పర్యావరణ సమతుల్యత కూడా తీవ్రంగా దెబ్బతినవచ్చు.
నదులు ప్రతి సంవత్సరం ఖనిజాలు, లవణాలను సముద్రంలోకి తీసుకెళ్తూనే ఉన్నాయి. మరి కోట్ల సంవత్సరాల తర్వాత సముద్రం ఇంకా ఎక్కువ ఉప్పగా ఎందుకు మారడం లేదు? ప్రకృతిలో దీనికి ఒక సహజ సమతుల్యత ఉంది. సముద్రంలోకి చేరే కొన్ని లవణాలు, ఖనిజాలు సముద్రపు అడుగున అవక్షేపాలుగా పేరుకుపోతాయి. కొన్ని సముద్ర జీవులు కాల్షియం, ఇతర ఖనిజాలను ఉపయోగించి తమ గుల్లలు, కవచాలు నిర్మించుకుంటాయి. అవి చనిపోయిన తర్వాత ఆ పదార్థాలు సముద్రపు అడుగున పేరుకుపోతాయి.
అలాగే సముద్రపు అడుగుభాగంలో జరిగే భౌగోళిక ప్రక్రియలు కూడా సముద్రంలోని ఖనిజాల చక్రాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. అంటే నదుల ద్వారా సముద్రంలోకి లవణాలు చేరుతున్నప్పటికీ, మరోవైపు వాటిలో కొంత భాగం సముద్రం నుంచి తొలగిపోతూ ఉంటుంది. ఇదే కారణంగా సముద్రపు ఉప్పుదనం చాలా కాలంగా ఒక స్థాయిలో కొనసాగుతోంది. ప్రకృతిలో జరిగే ఈ ఉప్పు చేరిక–తొలగింపు చక్రం సముద్రపు నీటి రసాయన సమతుల్యతను కాపాడటంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
