భారత జాతీయ జెండాను మనం చాలా సైజుల్లో చూస్తుంటాం. హైదరాబాద్ లోని హుస్సేన్ సాగర్ ఒడ్డున పెద్ద స్తంభంపై రెపరెపలాడే భారీ సైజులోని జెండా నుండి టేబుల్పై పెట్టుకునే చిన్న జెండా వరకు ఎన్నో సైజుల్లో ఉంటాయి… కానీ వీటన్నింటిలోనూ మారని ఒకే ఒక్క విషయం దాని ఆకారం. ఫ్లాగ్ కోడ్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం జాతీయ జెండా తప్పనిసరిగా దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉండాలి. దాని పొడవు, వెడల్పుల నిష్పత్తి ఎల్లప్పుడూ 3:2 ఉండాలి. సింపుల్గా చెప్పాలంటే జెండా పొడవును మూడు సమాన భాగాలుగా విభజిస్తే వెడల్పు కచ్చితంగా ఆ రెండు భాగాలంత ఉండాలి. అంటే జెండాను పెద్దగా లేదా చిన్నగా తయారు చేయొచ్చు… కానీ దాని కొలతల నిష్పత్తిని మాత్రం మార్చకూడదు.
జాతీయ జెండా 3:2 నిష్పత్తిని అర్థం చేసుకోవడం చాలా సులభం. ఒకవేళ జెండా పొడవు 3 మీటర్లు ఉంటే దాని వెడల్పు 2 మీటర్లు ఉండాలి. పొడవు 6 మీటర్లు అయితే వెడల్పు 4 మీటర్లు ఉండాలి. ఇదే నియమం చిన్న కొలతలకు కూడా వర్తిస్తుంది. 900 మి.మీ పొడవున్న జెండా 600 మి.మీ వెడల్పు ఉండాలి. అలాగే 1,800 మి.మీ పొడవున్న జెండా 1,200 మి.మీ వెడల్పు ఉండాలి. ఇలా అసలు సైజు మారొచ్చు కానీ, పొడవు-వెడల్పుల మధ్య సంబంధం మాత్రం మారకూడదన్నది ఇక్కడ ముఖ్యం. జెండా ఏ సైజులోనైనా ఉండొచ్చు కానీ దాని పొడవు-వెడల్పుల నిష్పత్తి 3:2గా ఉండాలని హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ స్పష్టంగా చెబుతోంది.
భారత జెండా దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఎందుకు ఉంటుంది?
మన మువ్వన్నెల జెండాలో సమాన వెడల్పుతో మూడు దీర్ఘచతురస్రాకార ప్యానెళ్లు ఉంటాయి. పైభాగంలో కాషాయం, మధ్యలో తెలుపు, కింది భాగంలో ఆకుపచ్చ రంగు ఉంటాయి. తెలుపు ప్యానెల్ మధ్యలో నేవీ బ్లూ రంగులో అశోక చక్రం ఉంటుంది. దీనికి 24 ఆకులు సమాన దూరంలో ఉంటాయి. ఈ చక్రం జెండాకు రెండు వైపులా పూర్తిగా కనిపించాలని, తెలుపు ప్యానెల్ మధ్యలోనే ఉండాలని ఫ్లాగ్ కోడ్ చెబుతోంది.
ఫ్లాగ్ కోడ్ జాతీయ జెండా కోసం తొమ్మిది ప్రామాణిక సైజులను నిర్దేశించింది. అవి
ఈ కొలతల్లో ప్రతి ఒక్క జెండా 3:2 నిష్పత్తిని పాటిస్తుంది. ఉదాహరణకు అతిపెద్ద సైజు 6,300 మి.మీ పొడవు, 4,200 మి.మీ వెడల్పుతో ఉండగా, అతి చిన్న సైజు 150 మి.మీ పొడవు 100 మి.మీ వెడల్పుతో ఉంది.
450 × 300 మి.మీ జెండాను VVIP విమాన ప్రయాణాల్లో, 225 × 150 మి.మీ సైజును మోటారు కార్ల కోసం, 150 × 100 మి.మీ సైజును టేబుల్ జెండాల కోసం వాడాలని ఫ్లాగ్ కోడ్ నిర్దేశించింది. జెండాను ప్రదర్శించే ప్రదేశాన్ని బట్టి సరైన సైజును ఎంచుకోవాలని హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ కూడా చెబుతోంది.
ఇక్కడ సైజుకు, నిష్పత్తికి మధ్య ఉన్న తేడాను గమనించాలి. జాతీయ జెండా ఏ సైజులోనైనా ఉండొచ్చని, కానీ 3:2 పొడవు-వెడల్పు నిష్పత్తిని మాత్రం కచ్చితంగా పాటించాలని హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ చెబుతోంది. ఉదాహరణకు, 3:2 నిష్పత్తిని పాటిస్తే, 4.5 మీటర్ల పొడవున్న జెండా వెడల్పు 3 మీటర్లు ఉండాలి. కేవలం ఒక కొలతను మాత్రమే మార్చకూడదు. జెండాను అసాధారణంగా పొడవుగా సాగదీయడం లేదా వెడల్పుగా కుదించడం వల్ల దాని నిష్పత్తి మారిపోతుంది.
మువ్వన్నెల జెండా వాడకం, ప్రదర్శన, ఎగురవేయడం వంటివి ఫ్లాగ్ కోడ్ ఆఫ్ ఇండియా 2002, అలాగే ప్రివెన్షన్ ఆఫ్ ఇన్సల్ట్స్ టు నేషనల్ ఆనర్ యాక్ట్ 1971 ద్వారా నియంత్రించబడతాయి. ఫ్లాగ్ కోడ్ జనవరి 26, 2002 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది. 2021లో చేసిన మార్పుల ప్రకారం, చేతితో వడికిన, చేనేత లేదా మెషీన్తో తయారు చేసిన కాటన్, పాలిస్టర్, ఉన్ని, సిల్క్ లేదా ఖాదీ బంటింగ్తో జాతీయ జెండాను తయారు చేయడానికి అనుమతించారు. జాతీయ జెండాను గౌరవంగా, మర్యాదగా చూడాలని కూడా ఈ నియమాలు నొక్కి చెబుతున్నాయి.
ఇలా భారత జాతీయ జెండా పొడవు-వెడల్పు నిష్పత్తి ఎంత అని ఎవరైనా అడిగితే, సమాధానం చాలా సింపుల్: 3:2. ప్రతి మూడు యూనిట్ల పొడవుకు, రెండు యూనిట్ల వెడల్పు ఉండాలి. మువ్వన్నెల జెండాను పెద్ద జెండా స్తంభంపై ప్రదర్శించినా, కారుపై ఉంచినా లేదా టేబుల్పై పెట్టినా, దాని సైజు మారొచ్చు కానీ దాని ప్రాథమిక నిష్పత్తి మాత్రం మారదు. ఈ చిన్న నిష్పత్తే మన జాతీయ జెండా సరైన ఆకారం, రూపాన్ని కాపాడటంలో కీలకమైన వివరాలలో ఒకటి.
