మన సమాజంలో ఎవరైనా చనిపోయినప్పుడు వారి భౌతిక కాయాన్ని సూచించడానికి వివిధ పదాలు ఉపయోగిస్తుంటారు. సాధారణ సంభాషణల్లో 'శవం' లేదా 'మృతదేహం' అనే పదాలు వింటుంటాం. కానీ ప్రముఖులు, మహనీయులు చనిపోయినప్పుడు మాత్రం వార్తల్లో, అంతిమ యాత్రల సమయంలో 'పార్థివ దేహం' అనే పదాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తారు. అసలు 'మృతదేహం' అనడానికి, 'పార్థివ దేహం' అనడానికి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం ఏమిటి? 'పార్థివ' అనే పదం వెనుక ఉన్న భారతీయ సంస్కృతి, తత్త్వశాస్త్రం, ఆధ్యాత్మిక అంతరార్థం ఏమిటో వివరంగా తెలుసుకుందాం.
'పార్థివ' అనే పదం 'పృథివి' (భూమి) అనే సంస్కృత పదం నుండి ఉద్భవించింది. అంటే పృథివికి సంబంధించినది, లేదా భూమి నుండి ఉత్పత్తయి అంతిమంగా మళ్లీ ఆ భూమిలోనే లీనమయ్యేది అనడానికి పార్థివ పదం ఉపయోగిస్తారు. ఇక దేహం అంటే ఆత్మ నివసించే భౌతిక శరీరం. కాబట్టి 'పార్థివ దేహం' అంటే "భూసంబంధమైన శరీరం" లేదా "తిరిగి మట్టిలో కలిసిపోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్న భౌతిక కాయం" అని అర్థం.
సనాతన ధర్మం ప్రకారం ఈ ప్రపంచంలో ఉన్న ప్రతి పదార్థం ఏదో ఒక మూలకం నుండి తయారైంది. అలాగే మన శరీరం కూడా ఈ భూమి తత్వంతో ఏర్పడినదే. ప్రాణం ఉన్నంత కాలం ఇది 'జీవ దేహం', ప్రాణం అనంత వాయువుల్లో కలిసిపోయిన తర్వాత ఇది పృథివికి చెందే 'పార్థివ దేహం'.
భారతీయ తత్త్వశాస్త్రం ప్రకారం మానవ శరీరం పంచభూతాలు (ఐదు మహా భూతాలు)తో నిర్మితమైంది. అవి…
పృథివి (భూమి) : మన శరీరంలోని మాంసం, ఎముకలు, చర్మం వంటి ఘన పదార్థాలు.
ఆపస్సు (నీరు) : రక్తము, లాలాజలము వంటి ఇతర ద్రవ పదార్థాలు.
తేజస్సు (అగ్ని) : శరీరంలో ఉండే వేడి, జీర్ణశక్తి.
వాయువు (గాలి) : మనం పీల్చే శ్వాస (ప్రాణవాయువు).
ఆకాశం (శూన్యం) : శరీరంలోని ఖాళీ ప్రదేశాలు (అవయవాల మధ్య ఉండే స్థలం).
మనుషులు జీవించి ఉన్నంత కాలం ఈ ఐదు తత్వాలు చైతన్యవంతమై ఉంటాయి... అప్పుడే ప్రాణం ఉందని అంటాం. ఎప్పుడైతే దేహం నుండి ప్రాణం నిష్క్రమిస్తుందో అప్పుడు ఆ ఐదు తత్వాలు తమ బంధాన్ని కోల్పోతాయి. శ్వాస గాలిలో కలిసిపోతుంది, వేడి వాతావరణంలో విలీనమవుతుంది, ద్రవాలు ఆవిరవుతాయి. చివరికి మిగిలే ప్రధాన రూపం పృథివి (మట్టి) మాత్రమే. ఈ శరీరం భూమి నుండి వచ్చి, తిరిగి భూమిలోనే కలిసిపోవడానికి సిద్ధపడింది కాబట్టి దీనిని 'పార్థివ దేహం' అంటారు.
చాలామంది మృతదేహం అన్నా, పార్థివదేహం అన్నా ఒక్కటే అనుకుంటారు. కానీ భావ వ్యక్తీకరణలో, సాంప్రదాయంలో వీటి మధ్య చాలా వ్యత్యాసం ఉంది.
మృతదేహం (Dead Body) : ఇది కేవలం వైద్యపరమైన లేదా భౌతికమైన పదం. 'మృత' అంటే జీవం లేనిది. ఇది కేవలం ప్రాణం పోయిన ఒక స్థితిని (Medical State) మాత్రమే సూచిస్తుంది. ఇందులో ఎటువంటి భావోద్వేగం కానీ, గౌరవం కానీ ప్రత్యేకంగా వ్యక్తమవ్వవు.
పార్థివ దేహం (Earthly Remains) : ఇది అత్యంత సంస్కారవంతమైన, గౌరవప్రదమైన పదం. ఒక వ్యక్తి ఈ భూమిపై తన జీవిత ప్రయాణాన్ని ముగించి, ప్రకృతిలో కలిసిపోతున్నాడనే సత్యాన్ని ఇది నొక్కి చెబుతుంది. మరణించిన వ్యక్తి పట్ల గౌరవాన్ని, ఆత్మీయతను ప్రకటించడానికి ఈ పదాన్ని వాడతారు.
శవం లేదా మృతదేహం అనే పదాలు నిరాదరణగా లేదా నిష్ఠురంగా ధ్వనిస్తాయి. కానీ 'పార్థివ దేహం' అనే పదం వాడినప్పుడు అందులో ఒక రకమైన పవిత్రత, ప్రశాంతత, మహోన్నతమైన వీడ్కోలు భావం ఉంటాయి.
మనం ఉపయోగించే భాష మన సంస్కృతికి అద్దం పడుతుంది. బ్రతికి ఉన్నప్పుడు ఒక వ్యక్తికి సమాజంలో ఎలాంటి గౌరవం ఇచ్చామో, ఆయన మరణించిన తర్వాత కూడా ఆ శరీరాన్ని 'ఒక వ్యర్థ పదార్థం' లాగా కాకుండా అత్యంత గౌరవప్రదంగా చూడాలనేది మన పెద్దల ఆశయం. అందుకే మృతదేహం అని కాకుండా పార్థివ దేహం అనే పదాన్ని వాడతారు.
"ఈ శరీరం శాశ్వతం కాదు, ఇది మట్టి నుండి పుట్టి మట్టిలోనే కలుస్తుంది" అనే గొప్ప వేదాంత సత్యాన్ని 'పార్థివ దేహం' అనే చిన్న పదం మనకు ప్రతిసారీ గుర్తుచేస్తుంది. మానవ అహంకారాన్ని తగ్గించి, జీవితంలో వినయాన్ని పెంచడానికి కూడా ఈ పదం వెనుక ఉన్న తత్త్వం దోహదపడుతుంది.
మొత్తంగా చెప్పాలంటే 'పార్థివ దేహం' అనేది కేవలం ఒక పదం మాత్రమే కాదు అది జీవితం పరమార్థాన్ని, ప్రకృతి నియమాన్ని ప్రతిబింబించే ఒక ఆధ్యాత్మిక భావన. జీవం ఉన్నంత వరకే ఈ దేహానికి పేరు, ప్రఖ్యాతులు, బంధాలు ఉంటాయి. ప్రాణం పోయాక అది పృథివికి (నేలకు) చెందే భౌతిక రూపాంతరం మాత్రమే. అందుకే మన పూర్వీకులు మరణించిన వారి భౌతిక కాయాన్ని 'మృతదేహం' అని తేలికగా అనకుండా, ప్రకృతి నియమానికి సంకేతంగా, ఆత్మ శాంతికి ఇచ్చే గౌరవంగా 'పార్థివ దేహం' అని అత్యంత గౌరవప్రదంగా సంబోధించారు.
